Την πανσέληνο του Αυγούστου του 2010 μ.Χ., όλοι οι αρχαιολογικοί χώροι ήταν κλειστοί. Όλοι; Όχι όλοι! Υπάρχει ένας που ακόμα αντιστέκεται. Ο λόφος του Φιλοπάππου, ανοιχτός και φιλόξενος μας περιμένει. Αν και σύμφωνα με την ιστοσελίδα του υπουργείου πολιτισμού ο λόφος μας είναι κλειστός(!), ένα δραστήριο κίνημα κατοίκων φρόντισε με τους αγώνες του από το 2002 μέχρι σήμερα να τον κρατήσει ανοιχτό. Έτσι βρέξει χιονίσει, χειμώνα καλοκαίρι, μέρα και νύχτα, με πανσέληνο ή χωρίς, μπορούμε να τον χαιρόμαστε ελέυθερα. Και αυτό θα κάνουμε και αυτή την Τρίτη. Σας καλούμε με την παρέα σας να αράξουμε στο μνημείο του Φιλόπαππου, το βραδάκι της Τρίτης μετά τις 9 και να απολαύσουμε την Αυγουστιάτικη πανσέληνο.

Η μάνα μου κι ο πατέρας μου αγαπούσαν τις βόλτες στις γειτονιές του κέντρου της Αθήνας και ξεποδάριαζαν κι εμένα ,από τότε που ούτε καν θυμάμαι τον εαυτό μου. Κάθε τόσο, ανέβα- κατέβα, άντε ένας Λυκαβηττός, άντε ένας Στρέφη, μια γύρα στον βασιλικό, τότε, κήπο –αυτό ήταν και καρώτο, για μένα, για να ταΐσουμε τα παπάκια. Όμως η πιο καλή μου βόλτα, αυτή που μου΄χει αφήσει τις πιο γλυκές αναμνήσεις, ήταν ανηφόρα στην Ακρόπολη, κατηφόρα και πάλι ανηφόρα στου Φιλοπάππου ή τ’ανάποδο. Και συχνά μόνο Φιλοπάππου, κάποιες φορές παίρνοντας την πίσω διαδρομή, κατσάβραχα κανονικά. Η μάνα μου σ’ αυτό αρνιόταν να’ρθει- δεν τα πήγαινε καλά με «αναρριχήσεις». Σκαρφαλώναμε λοιπόν, ο πατέρας μου και εγώ, από την πίσω μεριά, απ’τα Πετράλωνα, που είχε  βράχια προς το λόφο. Μόλις  φτάναμε στην κορυφή, ο πατέρας άρχιζε κάθε φορά  να διηγιέται: γιατί φτιάχτηκε το μνημείο, γιατί είναι τόσο λείες οι μαρμάρινες πλάκες, γιατί εκείνοι οι άνθρωποι που ζούσαν τότε εδώ έφτιαχναν τέτοια και να, κοίτα κι απέναντι στην Ακρόπολη, βλέπεις μια σπηλιά… κι έριχνε και λίγο αλατάκι για να τις κάνει πιο γοητευτικές τις ιστορίες του . Κι ύστερα, είτε είχε αναρρίχηση είτε όχι, οι τρείς μας ή οι δυο, κατηφορίζαμε στο ωραίο καφενεδάκι για υποβρύχια κι όλα τα σχετικά.  Και τι δεν έχω κάνει στα μέρη αυτά! Μέχρι και αητό έχω πετάξει στου Φιλοπάππου, που τον φτιάχναμε μονάχοι μας. Μια φορά που είχε χιονίσει, σύρθηκα τσουλήθρα στο δρομάκι του Πικιώνη, με τους γονιούς μου πίσω μου άναυδους και τρομοκρατημένους. Κι έγινε και μια Μπιενάλε τη δεκαετία του ’60 –οι μεγάλοι μού ανακοίνωσαν ότι πρέπει να πάμε, γιατί είχαν φτιάξει έργα, λέει, μεγάλοι καλλιτέχνες – και μ’έτρεχαν μέσα στη ζέστη κι έβλεπα γλυπτά μέσα στα δεντράκια με θολούρα σκόνης από τα ποδάρια του κόσμου –χώμα ήταν κάτω βλέπεις–  κι εγώ σερνόμουν, αλλά ξαφνικά άρχισα να γελάω βλέποντας κάτι και είπα ότι, αλλιώτικο είναι κι έχει πολλές τρύπες και δε μοιάζει με Αφροδίτη, αλλά μοιάζει με το μνημείο επάνω. Ήταν η  «Αφροδίτη με τα συρτάρια», κι ας μην εμπνεύστηκε ο Νταλί απ’το μνημείο. Πήρε σειρά κι η επόμενη γενιά, γιατί πήγαινα τα παιδιά μου, ή τα πήγαινε ο παππούς –έξω η αναρρίχηση βέβαια. Σιγά-σιγά ωστόσο, το’κοψα, χάθηκε η γοητεία της βόλτας με τους «Διόνυσους», τα αυτοκίνητα, τα κορναρίσματα και τα παρκαρίσματα ακόμα και στο δρομάκι του Πικιώνη. Γιατί, βλέπεις, λάχαιναν και οι γάμοι στον Άη Δημήτρη, που πέρα απ’της νύφης το όχημα τσοντάρονταν και τ’αμάξια των καλεσμένων, με κάτι τύπους που ανοιγόκλειναν την αλυσίδα που απαγορεύει δήθεν την είσοδο στ’αμάξια. Απαξίωσαν και το ωραίο καφενεδάκι κι αφού απαξιώθηκε όμορφα κι ωραία, το είχανε δώσει σε «χαϊλίδικη» εκμετάλλευση, με πλαστικό γκαζόν κιόλας για τα αβρά πόδια των πελατών και για να τέρπονται σε «πολιτισμένο» περιβάλλον. Κι όλα τούτα γίνανε στο όνομα της ανάπτυξης και της ανάπλασης –μ’ άλλα λόγια να φάνε οι διάφοροι κανένα φράγκο απ’τους τουρίστες… (Ε, αν θέλουν ανάπλαση, ας πάνε να κάνουν πρώτα μια ανάπλαση στο μικρό τους το μυαλό) Αναμνηστικόν από τη φίλη μας τη Μίτση Β. 

Στις 17 Μαίου 2010 έγινε η ημερίδα για την ενσωμάτωση των αρχαιολογικών χώρων στις πόλεις μας. Την οργάνωσαν συλλογικότητες της Αθήνας και του Πειραιά, οι οποίες θέτουν θέματα  ποιότητας ζωής που αφορούν, μεταξύ άλλων, και  αρχαιολογικούς χώρους. Εκείνες τις μέρες το ηθικό της κοινωνίας μας ήταν πολύ χαμηλό. Μόλις είχαμε μπει στο ΔΝΤ, δεν ήξερε κανείς τί θα έφερνε η επόμενη μέρα. Η μνήμη είναι νωπή έτσι και αλλοιώς. Την ημερίδα την είχαμε προγραμματίσει πριν κάνα χρόνο και είχαμε ξεκινήσει να δουλεύουμε από τον Οκτώβριο του 2009. Τα θέματά μας ήταν σημαντικά πριν το ΔΝΤ και γίναν ακόμη πιο καίρια μετά από αυτό.  Δεν μας πήρε η κατάσταση αποκάτω. Η ημερίδα έγινε, είχε μεγάλη επιτυχία και χάρισε χαμόγελο και τροφή για την σκέψη και τη δράση σε όλους μας. Πάντα τέτοια. Θεωρούμε ότι όσοι συμμετείχαν κατέθεσαν καρδιά και τους ευχαριστούμε. Καρδιά κατέθεσαν οι ομιλητές, οι ακροατές, τα μέλη των συλλογικοτήτων και οι φίλοι που στήριξαν υλικά και με δουλειά την διοργάνωση. Σκοπεύουμε να δημοσιεύσουμε πλήρη πολυμεσικά πρακτικά της ημερίδας. Αυτό απαιτεί κάποια δουλειά και για αυτό βλέπουμε να  ανεβαίνουν τα πρακτικά στο διαδίκτυο στις αρχές του φθινοπώρου. Για την ώρα (…και δεν ισχύει εδώ το ουδέν μονιμότερον του προσωρινού) ανεβάζουμε μερικές φωτογραφίες: εικόνες της ημερίδας, άνθρωποι που έβαλαν δουλειά, ομιλητές. Αυτά για μια πρώτη γεύση και θα επανέλθουμε στοιβαρότεροι. Ο κόσμος Ελένη Τζιρτζιλάκη. Αρχιτέκτων. Ομιλήτρια. Μίλησε για το κέντρο της Αθήνας και για τον Ηριδανό. Ο κόσμος. Γιάννης Χαμηλάκης. Αρχαιολόγος. Ομιλητής. Αναφέρθηκε στην Δημόσια Αρχαιολογία, όπου αρχαιολογική υπηρεσία και κοινωνία συνεργάζονται στενότερα. Σταύρος Σταυρίδης (με τη πράσινη μπλούζα). Αρχιτέκτων. Ομιλητής. Μίλησε για τις επιλογές που κάνει ο αρχιτέκτονας που καλείται να υλοποιήσει την ένταξη. Γιάννης Μυρωνίδης. Κινηματογραφιστής. Του οφείλουμε την πολυμεσική αθανασία της ημερίδας. Δημήτρης Κούμας. Γεωπόνος-Περιβαλλοντολόγος. Αναφέρθηκε στους αρχαιολογικούς χώρους ως μοναδικές νησίδες πρασίνου στις πόλεις μας. Μανώλης Γιοματάρης. Αρχαιολόγος. Από το κίνημα κατοίκων της Πεύκης. Ηλίας Γιαννίρης. Απο την Επιτροπή Ελεύθερων Χώρων. Λούση Κιουσοπούλου. Δικηγόρος. Ομιλήτρια. Εξέτασε τα νομικά θέματα της ενσωμάτωσης

Ελευθεροτυπία, Σάββατο 10 Ιουλίου 2010 Γιάννης Χαμηλάκης: «Η Ελλάδα έχει γεμίσει από νεκρούς αρχαιολογικούς χώρους» ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ katoiko@enet.gr Αισθανόμαστε και είμαστε προνομιούχοι που έχουμε μια πρωτεύουσα διάστικτη από αρχαιολογικούς χώρους υψηλής αισθητικής αξίας και συμβολισμού. Είναι, όμως, αυτοί οι χώροι ομαλά ενταγμένοι στην καθημερινότητα της πόλης; Τους ζούμε ή κρατάμε τις αποστάσεις μας; Ο αρχαιολόγος Γιάννης Χαμηλάκης εξηγεί και ανιχνεύει μια σχέση έντασης. Θα περίμενε κανείς ότι οι κάτοικοι της Αθήνας αισθανόμαστε μεγάλη οικειότητα με τα κάθε λογής κατάλοιπα της αρχαιότητας. Αισθανόμαστε σχεδόν σαν στο σπίτι μας διασχίζοντας τον χώρο της Ρωμαϊκής Αγοράς, πηγαίνοντας βόλτα στο Ολυμπιείο ή για περπάτημα στον λόφο του Φιλοπάππου. Αλλά δεν είναι έτσι. Είναι διάχυτη η αίσθηση ότι, αντί για οργανικά κομμάτια της πόλης, οι αρχαιολογικοί χώροι ξεχωρίζουν σαν νησίδες απομονωμένες από την τύρβη της καθημερινότητας, ότι κατά κάποιον τρόπο οφείλουμε να τα ατενίζουμε με δέος, αντί για τη φυσικότητα με την οποία περιβάλλουμε ό,τι αισθανόμαστε δικό μας. Δεν έχουμε καταφέρει να ενσωματώσουμε με επιτυχία στον αστικό ιστό και τον αστικό βίο τούς χώρους και τα μνημεία του παρελθόντος – ώς εδώ συμφωνεί ο Γιάννης Χαμηλάκης, καθηγητής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον, ο οποίος, πέρα από τους λόγους, ενδιαφέρεται για τους τρόπους με τους οποίους αυτό θα μπορούσε να αλλάξει. Ανάμεσα στον θαυμασμό, το δέος και την υπερπροστασία, πώς καλλιεργείται το γνήσιο ενδιαφέρον και η άμεση επαφή με τα ίχνη της Ιστορίας μας; Πόσο σφιχτά κρατά η επίσημη αρχαιολογία τα κλειδιά της ερμηνείας και πώς θα μπορούσε να παρέμβει θετικά στη σχέση των τοπικών κοινωνιών με την κληρονομιά τους; Στην Αθήνα ζούμε και κινούμαστε συνέχεια ανάμεσα σε αρχαιολογικούς χώρους. Είναι, όμως, ενταγμένοι στον αστικό βίο; «Οι πρωτοβουλίες που έχουν αναπτύξει σχετικά με ακριβώς αυτό το θέμα διάφορες συλλογικότητες στην Αθήνα τα τελευταία χρόνια μαρτυρούν ότι έχουμε πρόβλημα. Ή ότι ένα μέρος, τουλάχιστον, του πληθυσμού της πόλης αισθάνεται ότι δεν μας είναι όσο οικείοι θα έπρεπε, ότι δεν επικοινωνούν με τις τοπικές κοινωνίες όσο τα μέλη τους θα επιθυμούσαν». Ιστορικά, ο ρόλος της αρχαιολογίας στην ελληνική κοινωνία με ποιον τρόπο έχει επηρεάσει τη σχέση μας με τους αρχαιολογικούς χώρους; «Να θυμίσουμε ότι τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος δεν τα ανακαλύπτουν απαραίτητα οι αρχαιολόγοι, όπως τείνουμε να πιστεύουμε. Συχνά οι αρχαιότητες είναι ορατές και απτές και σε αυτές τις περιπτώσεις οι αρχαιολόγοι τις εντάσσουν σε ένα διαφορετικό, επιστημονικό, θεσμικό και νομικό πλαίσιο. Η αρχαιολογία στην Ελλάδα -και γενικότερα- αναπτύσσεται σαν επιστήμη τον 19ο αιώνα, στο πλαίσιο της εθνικής ιδεολογίας και της συγκρότησης του εθνικού κράτους, δηλαδή στο πλαίσιο της ιδεολογίας και των πρακτικών της δυτικής νεωτερικότητας. Πρόκειται, λοιπόν, για τη νεωτερική αρχαιολογία. Πιστεύω, όμως, ότι μπορούμε να μιλήσουμε και γι’ αυτό που έχω ονομάσει προνεωτερικές αρχαιολογίες: δηλαδή πρακτικές και αφηγήσεις που αφορούν τις αρχαιότητες, από ανθρώπους και κοινωνικές ομάδες πριν από την εδραίωση της αρχαιολογίας ως νεωτερικής επιστήμης. Αν εξετάσουμε πρακτικές όπως είναι, για παράδειγμα, τα σπόλια -η ενσωμάτωση αρχαίων θραυσμάτων σε νεότερα κτίσματα- θα δούμε ότι οι άνθρωποι δεν ήταν αδιάφοροι στην παρουσία των αντικειμένων από άλλους χρόνους. Αντιθέτως, τα είχαν προσέξει, πολλές φορές είχαν κατασκευάσει ιστορίες και αφηγήσεις γύρω από τη βιογραφία τους και σε πολλές περιπτώσεις τα είχαν ενσωματώσει στην καθημερινότητά τους». Πώς αλλάζει αυτό με τη νεωτερική αρχαιολογία; «Η νεωτερική αρχαιολογία άλλαξε τα πάντα, εφόσον καθιέρωσε τους αρχαιολογικούς χώρους ως ξεχωριστούς που θα πρέπει να περιχαρακωθούν, να αποτελέσουν πια σχεδόν αποκλειστικά αντικείμενο επιστημονικής μελέτης και στη συνέχεια αντικείμενο αποθαυμασμού από το κοινό. Ουσιαστικά, όρισε ότι αυτοί οι χώροι θα έπρεπε από εκεί και πέρα να είναι κάτι διαφορετικό. Αυτό φυσικά είχε θετικές συνέπειες όσον αφορά την επιστημονική συζήτηση, αλλά είχε και αρνητικές συνέπειες, με κυριότερη την αποξένωση της τοπικής κοινωνίας από τις αρχαιότητες – συνέπειες που τις ζούμε έως σήμερα». Υπάρχει μια αίσθηση ότι οι αρχαιολόγοι είναι εκείνοι που αποφασίζουν για τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε όλοι οι υπόλοιποι με τις αρχαιότητες και κατά συνέπεια για τον τρόπο που έως ένα βαθμό προσλαμβάνουμε το παρελθόν μας. Είναι έτσι; Και πρέπει να είναι έτσι; «Αυτό είναι αλήθεια και έχει και μια βάση. Στηρίζεται και στη νομοθεσία και στην τεχνική οργάνωση της αρχαιολογίας σαν τον αποκλειστικό διαχειριστή του υλικού παρελθόντος. Ετσι, ο κανόνας, ειδικά στην ελληνική περίπτωση, είναι να έχουμε κυρίως μια τεταμένη σχέση και πολλές φορές κάποιες συγκρούσεις ανάμεσα στην αρχαιολογική υπηρεσία και τις τοπικές κοινωνίες παρά το αντίθετο. Το τελευταίο διάστημα έχουν μπει δυναμικά στη σκηνή κάποιες πρωτοβουλίες που αμφισβητούν τον ρόλο της αρχαιολογίας ως αποκλειστικού διαχειριστή του υλικού παρελθόντος. Μια και μιλάμε για την Αθήνα, εγώ έχω υπόψη μου και έχω συνομιλήσει με κατοίκους της Πρωτοβουλίας του Φιλοπάππου, για παράδειγμα, την οποία θεωρώ πολύ ελπιδοφόρα». Γιατί θεωρείτε ότι τέτοιες κινήσεις είναι ελπιδοφόρες; «Κινήσεις κατοίκων σαν κι αυτή θέτουν εκ των πραγμάτων το ζήτημα της δημόσιας αρχαιολογίας. Εως σήμερα έχουμε κρατική αρχαιολογία, με την έννοια της οργάνωσης κρατικής υπηρεσίας, αλλά δεν έχουμε ακόμη δημόσια αρχαιολογία, με την έννοια της συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών στην αρχαιολογική διαδικασία. Επίσης, τέτοιες κινήσεις θέτουν το ζήτημα του τι είναι και τι πρέπει να είναι ένας αρχαιολογικός χώρος. Αναδεικνύουν επίσης την ανάγκη να ξαναμπούν οι αρχαιολογικοί χώροι στη ζωή της πόλης. Γιατί ναι μεν οι αρχαιολογικοί χώροι πρέπει να προστατεύονται και να αποτελούν αντικείμενο μελέτης και φροντίδας της κρατικής υπηρεσίας, αλλά μπορούν παράλληλα να λειτουργήσουν και διαφορετικά, ως χώροι αναψυχής για παράδειγμα. Το βασικό σημείο της διαφωνίας των κατοίκων με την Εφορεία της Ακρόπολης, απ’ ό,τι ξέρω, αφορούσε σχέδια που προέβλεπαν ο λόφος να μετατραπεί σε περίκλειστο αρχαιολογικό χώρο με κάγκελα, ωράριο, φύλακες, ίσως εισιτήριο, και απαγόρευση πολλών δραστηριοτήτων. Δηλαδή, ενώ ο χώρος αυτή τη στιγμή είναι ζωντανός, θα γινόταν αποκλειστικά τουριστικός». Το επιχείρημα των αρχαιολόγων σε τέτοιες περιπτώσεις είναι ότι αν δεν περιφρουρηθούν, οι αρχαιολογικοί χώροι κινδυνεύουν από βανδαλισμούς ή εγκατάλειψη. «Ως ένα βαθμό έχουν δίκιο γιατί υπάρχουν περιπτώσεις καταστροφών, αλλά οι περισσότερες καταστροφές οφείλονται στο ότι ορισμένοι χτίζουν παράνομα θέλοντας να επεκτείνουν τις ιδιοκτησίες ή τις επιχειρήσεις τους. Από την άλλη, πολλοί χώροι που έχουν περιφραχθεί και είναι αποκλειστικά τουριστικοί, τελικά εγκαταλείπονται τόσο από την υπηρεσία που δεν έχει τους πόρους για να τους αναδείξει όσο και από τις τοπικές κοινωνίες που τους βλέπουν πια σαν χώρους εκτός της ζωής τους. Και δυστυχώς η Ελλάδα έχει γεμίσει από αρχαιολογικούς χώρους που είναι νεκροί, εντελώς αποξενωμένοι από την καθημερινότητα. Ενώ στου Φιλοπάππου οι κάτοικοι έχουν δείξει τη διάθεση να προστατεύσουν και να κρατήσουν ζωντανό τον χώρο, γεγονός που η επίσημη αρχαιολογία οφείλει να δει θετικά». Γιατί μέχρι σήμερα δεν βλέπουν θετικά την εμπλοκή των κατοίκων οι εκπρόσωποι της επίσημης αρχαιολογίας; «Πιστεύω ότι, εν μέρει, έχουν ακόμη την αντίληψη της αποκλειστικότητας όσον αφορά τη διαχείριση των αρχαιολογικών χώρων. Πιστεύουν ότι από τη στιγμή που θεσμικά είναι υπεύθυνοι για τους χώρους αυτούς, πρέπει να είναι και αποκλειστικοί διαχειριστές τους. Οι αρχαιολόγοι φυσικά είναι ειδικοί επιστήμονες και η γνώμη τους είναι πολύ σημαντική, από την άλλη νομίζω ότι σιγά σιγά θα πρέπει να απεμπολήσουν ένα μέρος της εξουσίας τους, να δεχτούν ότι υπάρχουν και άλλες ερμηνείες και άλλες έγνοιες για τους αρχαιολογικούς χώρους, που θα πρέπει και αυτές να ακουστούν». Τι μπορεί να χάνουμε βιώνοντας μια σχέση έντασης με τους αρχαιολογικούς χώρους κι έχοντας, με έναν τρόπο, εσωτερικεύσει την πεποίθηση ότι είναι κάτι ξεχωριστό – ότι δεν θα περάσουμε μέσα από αρχαιολογικό χώρο για να πάμε στη δουλειά μας, ότι δεν θα πάμε για τζόκινγκ κ.λπ. «Συμβαίνει ένα παράδοξο: από τη μια η αρχαιολογία προβάλλεται ως, μεταξύ άλλων, ένα κεφάλαιο που έχει κατά καιρούς λειτουργήσει ως το πιο σημαντικό, συμβολικό, ιδεολογικό όπλο για την εθνική ιδεολογία και για το κράτος γενικότερα. Και από την άλλη έχουμε την αποξένωση για την οποία συζητάμε. Η κατάσταση θα μπορούσε να είναι διαφορετική αν οι αρχαιολογικοί χώροι ήταν μέρος της καθημερινότητας της πόλης, αν οι άνθρωποι μπορούσαν να έχουν μια πιο άμεση, πολυ-αισθητηριακή επικοινωνία με τους χώρους και τα μνημεία. Τότε θα είχαμε μια εντελώς διαφορετική σχέση με το υλικό παρελθόν και την αρχαιότητα συνολικότερα. Δεν θα υπήρχε η απόλυτη εξιδανίκευση, γιατί η άμεση επαφή μάς εξοικειώνει και με την πολυχρονικότητα των μνημείων». Γιατί έχει ενδιαφέρον η πολυχρονικότητα των μνημείων; «Ολα τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί χώροι δεν ήταν ποτέ χώροι αποκλειστικά μιας συγκεκριμένης εποχής. Για παράδειγμα, για την κυρίαρχη ιδεολογία, η Ακρόπολη είναι αποκλειστικά ή κυρίως κλασικό μνημείο, ενώ στην πραγματικότητα είναι ένας χώρος που ενσωματώνει και εκπροσωπεί πολλούς διαφορετικούς χρόνους, πολλές διαφορετικές πολιτισμικές φάσεις. Η άμεση εμπειρία με τον χώρο στην ολότητά του -και όχι μόνο με τις όψεις που προβάλλονται σήμερα- φέρνει τον επισκέπτη σε επαφή με όλες αυτές τις διαφορετικές πολιτισμικές φάσεις, γεγονός πολύ σημαντικό καθώς περιέχει και μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα άποψη για την αρχαιότητα. Υποχωρεί έτσι η εξιδανικευμένη εικόνα της μονοχρονικότητας, παύουμε να μιλάμε μόνο για την κλασική εποχή». Εχετε διατυπώσει την άποψη ότι από εδώ και πέρα οποιαδήποτε σχέδια έχουν να κάνουν με την ενσωμάτωση των αρχαιολογικών χώρων στην αστική ζωή πρέπει να λαμβάνουν οπωσδήποτε υπόψη τις γνώμες και τις πρωτοβουλίες των κατοίκων. Ωστόσο, μήπως υπάρχει ο κίνδυνος να ενίστανται διαρκώς οι κάτοικοι, οπότε τα έργα να μην προχωρούν; Επειτα, δεν είναι απαραίτητο ότι οι κάτοικοι έχουν δίκιο. «Σίγουρα, δεν σημαίνει ότι οτιδήποτε ακούγεται από οποιαδήποτε πρωτοβουλία θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και να σταματούν τα έργα προκειμένου να εξεταστεί κάθε αίτημα. Δεν θα πρέπει να περάσουμε στον απόλυτο σχετικισμό, να δεχτούμε δηλαδή πως ό,τι λέγεται από οποιαδήποτε ομάδα είναι σωστό. Αλλωστε πολλές φορές μέσα σε μια πρωτοβουλία πολιτών συνυπάρχουν αντικρουόμενες απόψεις αλλά και συμφέροντα. Αλλά η αρχή είναι σημαντική – ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Από εκεί και πέρα, στο πλαίσιο του διαλόγου μπορεί να τεθούν ερωτήματα και σκέψεις που θα οδηγήσουν σε συνθέσεις ή γνώμες που θα απορριφθούν. Δεν είμαι της άποψης ότι καθετί που προέρχεται από την τοπική κοινωνία πρέπει απαραίτητα να είναι αποδεκτό από τη διοίκηση ή τα υπουργεία». Πικνίκ σε αρχαιολογικούς χώρους μπορούμε να φανταστούμε; «Φυσικά. Νομίζω, μάλιστα, ότι πρέπει να συμβαίνει». Ωστόσο, έχουμε και ένα κακό προηγούμενο στην Ελλάδα όσον αφορά τη φροντίδα μας για τον δημόσιο χώρο. Οταν οι παραλίες μας είναι γεμάτες σκουπίδια, γιατί να αισθάνεται κανείς ασφαλής ότι τα ίχνη ενός πικνίκ δεν θα παραμείνουν στον αρχαιολογικό χώρο; «Υπάρχει αυτή η διάσταση. Ομως όταν κανείς νιώσει ότι ένας χώρος είναι μέρος της ζωής του, τείνει να τον προστατεύει. Στην περίπτωση του Φιλοπάππου, για παράδειγμα, οι ίδιοι οι κάτοικοι ενδιαφέρονται πολύ και προσπαθούν να φροντίζουν για την καθαριότητα, οργανώνουν και περιπολίες το καλοκαίρι για τον φόβο πυρκαγιάς». Ο Ναός του Ποσειδώνα στον Πόρο Εχετε παραδείγματα χώρων που είναι με επιτυχία ενσωματωμένοι στη ζωή μιας τοπικής κοινωνίας; «Μπορώ να αναφέρω ένα παράδειγμα που γνωρίζω καλά λόγω της προσωπικής ενασχόλησης. Πρόκειται για τον Ναό του Ποσειδώνα στον Πόρο. Η όλη προβληματική του ανασκαφικού προγράμματος τα τελευταία τρία χρόνια είναι ότι παράλληλα με την έρευνα θέλαμε να αναπτύξουμε και μια σειρά από άλλες πρωτοβουλίες γύρω από την ενσωμάτωση του χώρου στην τοπική κοινωνία. Ετσι, ένας κοινωνικός ανθρωπολόγος, ο Αρης Αναγνωστόπουλος, και ένας αρχαιολόγος ήμασταν από την αρχή υπεύθυνοι αποκλειστικά γι’ αυτήν την πλευρά του προγράμματος, που από τη μια περιλάμβανε αυτό που ονομάζουμε αρχαιολογική εθνογραφία, δηλαδή συνεντεύξεις και άμεση καθημερινή επαφή με τους κατοίκους ώστε να δούμε αρχικά τις απόψεις τους και πώς προσλαμβάνουν την ανασκαφική δραστηριότητα, αλλά και την αρχαιολογία γενικότερα, και από την άλλη προγράμματα σε συνεργασία με τα σχολεία, ξεναγήσεις, ακόμη και παραστάσεις στον χώρο. Αυτό που αποδείχτηκε ότι είχε μεγάλη σημασία για την τοπική κοινωνία είναι ότι για πρώτη φορά ο χώρος άνοιξε για νέες δραστηριότητες, ενώ νωρίτερα, για πολλά χρόνια, ήταν ένας κλειστός χώρος ανασκαφής, περιφραγμένος με συρματόπλεγμα». info:Ανάμεσα στα βιβλία του Γιάννη Χαμηλάκη, τα οποία αγγίζουν το θέμα της δημόσιας αρχαιολογίας, είναι τα «The Nation and its Ruins: Antiquity, Archaeology and National Imagination in Greece» (2007, Oxford University Press, Βραβείο Edmund Keeley, του Modern Greek Studies Association), και οι συλλογικοί τόμοι «Αρχαιολογία και Ευρωπαϊκή Νεωτερικότητα. Παράγοντας και Καταναλώνοντας τους “Μινωίτες”» (2010, επ. με τη Ν. Momigliano, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου), και «Archaeological Ethnographies» (2009, επιμ. με τον Α. Αναγνωστόπουλο).

Το πιο κάτω γράμμα έχει σταλεί με φαξ στον κο Πορτοσάλτε, του οποίου η εκπομπή “Ελλάδα-Ανοιχτό Μουσείο” της 4.7.2010 κάθε άλλο παρά αντικειμενική ήταν. Η κα Βογιατζόγλου είχε το μαχαίρι και το πεπόνι..κάτι σαν ΚΑΣ του Ζαχόπουλου… Με την επιστολή αυτή ο κος Πορτοσάλτε έχει μιαν ευκαιρία να αλλάξει τις εντυπώσεις και να αποκαταστήσει το κύρος της εκπομπής του. Αυτό θα γίνει αν αντιμετωπίσει τους κατοίκους όπως και τους αρχαιολόγους. Και, προσέξτε, οι κάτοικοι δεν ζητούν μονόλογο. Αντέχουν και στον διάλογο. Περιμένουμε να δούμε αν θα αντέξουν τον διάλογο οι αρχαιολόγοι και ο κος Πορτοσάλτε. ******************************************** Αγαπητέ κύριε Πορτοσάλτε, το γράμμα μου αφορά την εκπομπή “Ελλάδα-Ανοιχτό Μουσείο” της 4/7/2010. Σας γράφω με τις ιδιότητες (ι) του πάππου προς πάππου Αθηναίου πολίτη και (ιι) του μέλους της Επιτροπής Κατοίκων για τους Λόφους Φιλοπάππου. Κατά έναν παράξενο τρόπο, η εν λόγω εκπομπή σας δεν ήταν στα πλαίσια της δημοσιογραφικής δεοντολογίας γιατί επιτρέψατε τον μονόλογο. Η αρχαιολόγος κα Βογιατζόγλου δίκασε και καταδίκασε τους κατοίκους εν απουσία τους. Τα επιχειρήματά της θα έχουν ισχύ εφόσον τα εκθέσει σε αντιπαράθεση. Αλλοιώς, η ποιότητα της συζήτησης και της ενημέρωσης είναι αμφισβητήσιμη. Και όντως αμφισβητήσιμη ήταν η ποιότητα της ενημέρωσης που έδωσε στους ακροατές σας η κα Βογιατζόγλου. Παραθέτω: 1. Είπε η κα Βογιατζόγλου ότι η περίφραξη προστάτεψε τον λόφο από τις καταπατήσεις. Δεν υπήρχαν περιμετρικώς καταπατήσεις των λόφων και αν υπήρξαν να φέρει η κα Βογιατζόγλου αποδείξεις για αυτό. Αντιθέτως, οι μεγάλες καταπατήσεις ήταν μέσα στην καρδιά των λόφων. Η μία ήταν αυτό που πολύ μαλακά αποκάλεσε η κα Βογιατζόγλου “κατάληψη του Λουμπαρδιάρη”. Η άλλη, τα τερατουργήματα του Διονύσου. Όσον αφορά τον Λουμπαρδιάρη, η πραγματικότητα είναι η εξής: η επί 40ετία ενοικιάστρια του καφενείου, από το 1992 περίπου και μετά είχε καταπατήσει ένα στρέμμα της Πνύκας, βεβαίως της Πνύκας, το είχε καλύψει με πλαστική μοκέτα και το υπενοικίαζε για χορεσπερίδες με φαγητό και μουσική. Υπάρχει απόφαση του Συνηγόρου του Πολίτη που καταδικάζει το Υπουργείο Πολιτισμού γιατί δεν έχει παράσχει στους κατοίκους ΟΥΤΕ ΕΝΑ ΕΓΓΡΑΦΟ όπου φαίνεται ότι επήρε κάποια θεσμικά μέτρα για να αρθεί η καταπάτηση. Δύο πολίτες, η υποφαινόμενη και ο κος Παπασαράντης πληρώσαμε από την τσέπη μας και οδηγήσαμε την κα Κανέλου στο δικαστήριο για την καταπάτηση αλλά και διότι προξένησε φθορές στο καφενείο του Πικιώνη (που είναι μνημείο σύγχρονης αρχιτεκτονικής) και διότι είχε δραστηριότητες πέραν του συμβολαίου της, πχ. catering και χορεσπερίδες. Η κα Κανέλου καταδικάστηκε και απεσύρθη όχι διότι χειρίστηκαν το θέμα οι αρχαιολόγοι, αν και αυτό είναι κύριο υπηρεσιακό καθήκον τους, αλλά οι πολίτες. Πλήν όμως αυτό δεν ακούστηκε στην εκπομπή σας. Ούτε, επίσης, ακούστηκε στην εκπομπή σας ότι ο Διόνυσος από το 1995 και μετά έχει, εντελώς παράνομα, διπλασιάσει τον όγκο του αρχικού κτιρίου αλλά δεν υπάρχει ούτε μία θεσμική κίνηση από την Εφορεία για να τον σταματήσει. Η κα Βογιατζόγλου ήταν σε αυτήν την Εφορεία όταν κτιζόταν το τερατούργημα. Αντίθετα, οι κάτοικοι έχουν κερδίσει δίκες στο Εφετείο για κάποια από τα κατασκευαστικά έργα του Διονύσου και συνεχίζουν την προσπάθεια ώστε να χαρακτηριστούν παράνομες οι επεκτάσεις. Υπάρχει εδώ μια καταπληκτική συμπαιγνία πολεδομίας, αστυνομίας και αρχαιολογίας. Το πολεδομικό σκέλος το έχουν καλύψει με πόρισμά τους οι ελεγκτές της Δημόσιας Διοίκησης στους οποίους απευθύνθηκαμε η υποφαινόμενη και ο κος Παπασαράντης και όχι η αρχαιολογία. Με αυτήν μας την κίνηση έχουμε οδηγήσει στο δικαστήριο τον υπεύθυνο υπάλληλο της Πολεοδομίας και τον τέως ιδιοκτήτη της Zonar’s AE που ενοικιάζει τον Διόνυσο–η δίκη δεν έχει εκδικαστεί ακόμη. Ούτε αυτό το έμαθαν οι ακροατές σας. Ότι δηλαδή, περίφραξη ή όχι, οι βαριές καταπατήσεις μείναν ανενόχλητες και χρειάστηκε να δαπανήσουν τεράστιο χρόνο και κόπο οι κάτοικοι για να ξεκουνηθεί ο στρογγυλοκαθισμένος στους λόφους δεινόσαυρος της διαπλοκής . 2. Είπε η κα Βογιατζόγλου, και το διπλοεπιβεβαίωσε μετά από ερώτησή σας, ότι η μελέτη προτείνει περίφραξη. Η Περιβαλλοντική Μελέτη λέει επί λέξει: Παράγραφος 6.2.5. Αντιμετώπιση των επιπτώσεων της περίφραξης του αρχαιολογικού χώρου. Με σκοπό τη διατήρηση της χρήσης του λόφου του Φιλοπάππου ως χώρου αναψυχής, ανάπαυσης και θέασης των κατοίκων της Αθήνας, προτείνεται ο περιορισμός της περίφραξης γύρω από τα ιστορικά και αρχαία μνημεία. Ο υπόλοιπος χώρος προτείνεται να συνεχίσει να λειτουργεί ελεύθερα όπως σήμερα (σημείωση δική μου: η μελέτη συντάχθηκε τον Οκτώβριο 2001). Κατόπιν αυτού, το ΥΠΠΟ ρώτησε την Εφορεία αν πραγματικά χρειάζεται η περίφραξη. Η κα Βογιατζόγλου έστειλε σειρά επιστολών για να πείσει την υπηρεσία ότι ναι, χρειάζεται. Στους καιρούς που ζούμε, όμως, αξίζει να σημειωθεί πόσο πλήρωσε το Γ’ Κοινοτικό Πλαίσιο την περίφραξη: 110000 δραχμές το τρέχον μέτρο, όπως προκύπτει από το Τεχνικό Δελτίο του έργου. Πρόκειται για υπερκοστολόγηση απίστευτου ύψους. Η περίφραξη έχει μήκος 3,5 χιλιόμετρα. Καταλαβαίνουμε ότι εκτός από το ιδεολογικό ενδιαφέρον για αυτήν την περίφραξη, υπήρχε και υλικό, υλικότατο ενδιαφέρον. 3. Είπε η κα Βογιατζόγλου ότι ξεκαθαρίστηκε το ιδιοκτησιακό καθεστώς των λόφων. Να φέρει τα έγγραφα που δείχνουν ακριβώς σε ποιον ανήκουν τα 700 στρέμματα των λόφων. Γιατί εμείς μπορούμε να φέρουμε έγγραφο του ΥΠΠΟ- Διεύθυνση Απαλλοτριώσεων και Ακίνητης Περιουσίας με ημερομηνία 26.8.2008 (ΑΠ ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Α1/Φ01/43351/1773) ότι το ΥΠΠΟ δεν μπορεί να παράσχει τοπογραφικό των λόφων όπου να εμφαίνονται οι τυχούσες ιδιοκτησίες—και η δημόσια μεταξύ αυτών. Όμως, οι ακροατές σας έμαθαν ότι οι ακούραστοι αρχαιολόγοι έλυσαν το ιδιοκτησιακό θέμα των λόφων. 4. Είπε η κα Βογιατζόγλου ότι το θέμα του εισιτηρίου δεν υφίστατο. Και υφίστατο και υφίσταται. Κατ΄αρχήν υπήρξε σειρά δημοσιευμάτων γύρω στο 2000 που ανέφεραν την επιβολή εισιτηρίου στο χώρο από επίσημα χείλη: τους ίδιους τους αρχαιολόγους και την ΕΑΧΑ ΑΕ. Τα φυλάκια δεν ήταν τόσο αθώα, ήταν εκδοτήρια εισιτηρίων, ακριβώς όπως τα περιέγραψε σε ανακοίνωση σε αρχιτεκτονικό συνέδριο ο αρχιμηχανικός της ΕΑΧΑ ΑΕ κος Αριστείδης Ρωμανός. Ο αγώνας των κατοίκων οδήγησε σε μια υπουργική απόφαση, επί κυρίων Ζαχόπουλου και Λιάπη στη συνέχεια, όπου αναφέρεται ότι δεν θα επιβληθεί εισιτήριο. Και λοιπόν, τί ψυχή έχει μια υπουργική απόφαση? Αλλάζει με μια υπουργική απόφαση. Ξέρουμε πολύ καλά ότι αν εμείς δεν θέταμε θέμα, ο λόφος θα είχε κλείσει. 5. Είπε η κα Βογιατζόγλου ότι μάλωσε τον τύπο που έκανε μότο κρος αλλά αυτός αγρόν ηγόρασεν. Δεν είπε η κα Βογιατζόγλου πολλά: ότι αντί να βάλουν 3,5 χιλιόμετρα περίφραξη στα πρανή, δεν βάλαν εμπόδια στις 4 όλες και όλες εισόδους για τροχοφόρα που έχουν οι λόφοι, ότι οι φύλακες αφήνουν να μπαίνουν μέσα φορτηγά γερανοφόρα και δεν αντιδρούν (όπως συνέβη στον Λουμπαρδιάρη την Τετάρτη του Πάσχα 2010, όπου ο ιερέας ξεφόρτωσε υλικά για να χτίσει και ευτυχώς που τον είδαν περιπατητές και κάναν τις αναγκαίες καταγγελίες, οι φύλακες που καθόντουσαν σε απόσταση 20 μέτρων δεν είδαν τίποτε) και, το καλύτερο, ότι η ίδια η κα Βογιατζόγλου καθημερινά μπαίνει στο λόφο με το αυτοκίνητό της, το ίδιο και όλοι οι αρχαιολόγοι και οι φύλακες. Ούτε αυτά τα άκουσαν οι ακροατές σας, απλά άκουσαν ότι οι κάτοικοι δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για να αλωνίζουν οι κροσάκηδες. Να πω εδώ το χρόνιο παράπονό μου ότι ποτέ, κανένας φύλακας και κανένας αστυφύλακας δεν με προστάτεψε ως περιπατήτρια από όσους μπαίνουν παράνομα στους λόφους από τις ανεπίτρεπτα ελεύθερες στα τροχοφόρα εισόδους. 6. Είπε η κα Βογιατζόλγου ότι εξυγείαναν τους λόφους. Πώς, από τί? Τόσα χρόνια με θυμάμαι να πηγαίνω βόλτα στους λόφους, από παιδί και είμαι πια 52 χρονώ. Δεν έχει αλλάξει κάτι… Αλλά και τυπικά, υπάρχει έγγραφο του Αστυνομικού Τμήματος Ακροπόλεως το οποίο αναφέρει τί αδικήματα διεπράχθησαν στους λόφους από το 2000 έως το 2008. Τίποτε, πλην πτώσεων της περίφραξης.  Σε σύγκριση, μάλιστα, με αυτά που διεπράχθησαν στους κλειστούς χώρους της Αρχαίας Αγοράς και της Ακρόπολης, οι λόφοι Φιλοπάππου μοιάζουν με παρθεναγωγείο.  Άρα, τί εξυγείανε η αρχαιολογία? Πάντως, αυτό που σίγουρα και τεκμηριωμένα μπορώ να αναφέρω είναι ότι αφότου απεφάσισε η Εφορεία να αναδείξει τους λόφους, άρχισε να εμποδίζει τον καθαρισμό τους από τον Δήμο Αθηναίων (όχι ότι λυπήθηκε ο Δήμος για αυτό). Μπορώ να προσκομίσω τα σχετικά αποσπάσματα από συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου της Αθήνας. 7. Τί έκρυψε η κα Βογιατζόγλου: ότι εκκρεμεί στο ΣτΕ αν θα κλείνει ο λόφος το βράδυ όπως και τις ημέρες εορτών και αργιών των δημοσίων υπαλλήλων, δηλαδή το μισό χρόνο. Με άλλα λόγια, τα καλοκαιρινά βράδυα που το μνημείο είναι γεμάτο παρέες και ο λόφος Νυμφών και η Πνύκα και τίποτε κακό δεν τους συμβαίνει, είναι αμαρτήματα. Να κλείσει, λοιπόν, η μόνη διαφυγή σε πράσινο που έχει αυτή η πόλη. Εντέχνως, λοιπόν, το παρέκαμψε αυτό η κα Βογιατζόγλου, όπως και ότι ο εισηγητής κος Ματζουράνης έχει ζητήσει να μένει ο χώρος ανοιχτός όλο το 24ωρο. Κάπου στο τέλος είπε η κα Βογιατζόγλου κάτι για μνήμη και αυτοσυνειδησία…τί άλλο από αυτό είναι ο αγώνας των κατοίκων? Που μπουσούλησε η κα Βογιατζόγλου, που πήγε παιδική βόλτα κυριακάτικη με την γιαγιά, που πήγαινε το δημοτικό της σχολείο εκδρομές, που πήγαιναν οι εφηβικές της παρέες για τραγούδι και πανσέληνο? Γιατί Μακρυγιάννη, Κουκάκι, Πετράλωνα, Θησείο, Καλλιθέα, Νέος Κόσμος στους λόφους τα ζήσανε όλα αυτά. Και τα ζουν και τα ζουν και τα παιδιά τους. Κύριε Πορτοσάλτε, θεωρώ ότι η εκπομπή αυτή ήταν μια ατυχής στιγμή και ότι πράγματι οι ακροατές σας αξίζουν πιο αντικειμενικής ενημέρωσης. Εγώ και όσοι κάτοικοι έχουμε αναλάβει πρωτοβουλίες για τους λόφους δεν φοβόμαστε την αντιπαράθεση των επιχειρημάτων και είμαστε ανά πάσαν στιγμήν έτοιμοι να συζητήσουμε ανοιχτά με την κα Βογιατζόγλου και οποιονδήποτε άλλον από την υπηρεσία της. Οφείλετε, κατά την άποψή μου, να παρουσιάσετε τα πραγματικά γεγονότα, όπως τεκμηριωμένα τα αναφέρω πιο πάνω (σημειώνω ότι όλα τα έγγραφα που επικαλούμαι και πολλά ακόμη είναι στην διάθεσή σας) και όλες τις απόψεις. Νομίζω ότι αυτό ταιριάζει στο επίπεδο της εκπομπής σας. Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας. Με τιμή Δρ. Στέλλα Μαρκαντωνάτου

Τις τελευταίες μέρες η Εφορεία Ακροπόλεως μαρκάρισε με άμμο μια λωρίδα μέσα στο άλσος, στα δεξιά του λιθόστρωτου δρόμου προς τον Άη Δημήτρη Λουμπαρδιάρη. Η λωρίδα είναι σχεδόν ένα μέτρο πλάτος και καμμιά πενηνταριά μήκος και εγκλείει πολλά δέντρα καθώς το άλσος στο σημείο αυτό είναι πυκνό. Μας δημιουργήθηκε η απορία για τί πρόκειται και, βέβαια, η σχετική αγωνία για τα δέντρα καθώς η Εφορεία Ακροπόλεως δεν μας έχει συνηθίζει σε περιβαλλοντικές ευαισθησίες του τύπου «για κάθε δέντρο που κόβεται σε μια ανασκαφή  φυτεύεται ένα άλλο  σε κατάλληλο σημείο των λόφων». Σε εκπομπή του Σκάι της Κυριακής 6 Ιουνίου www.skai.gr/Radio ήταν καλεσμένη η αρχαιολόγος κα Όλγα Βογιατζόγλου, γνωστή στους κατοίκους της περιοχής για την δράση της στους Λόφους.  Από αυτήν την εκπομπή πληροφορηθήκαμε ότι η κα Βογιατζόγλου είναι ειδική στους Λόφους. Γηράσκομεν αεί διδασκόμενοι. Πριν προχωρήσουμε στο θέμα μας, είναι αδύνατον να αντισταθούμε στον πειρασμό μιας παρεκβολής: Σταθερή στα πιστεύω της, με το καλημέρα σας έφερε σε δύσκολη θέση τον παρουσιαστή κο Πορτοσάλτε λέγοντας ότι αν κανείς δει τους λόφους από την Ακρόπολη βλέπει ένα πράσινο πράγμα και δεν καταλαβαίνει τίποτε. Έσπευσε ο κος Πορτοσάλτε να πει ότι πρόκειται περί μοναδικής οάσεως στην καρδιά της τσιμεντο-Αθήνας κλπ και, βεβαίως, η κα Βογιατζόγλου το μάζεψε. Πίσω στο θέμα μας. Η μαρκαρισμένη λωρίδα γης πρέπει να καταδεικνύει τη θέση αγωγού που αποτελεί τμήμα του Πεισιστράτειου συστήματος υδροδότησης της αρχαίας πόλης, το οποίο λειτουργούσε μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Φαίνεται να έχει η Εφορεία εικόνα για τον αγωγό και από ανασκαφικές μαρτυρίες. Στη συνέντευξη πάντως δεν φάνηκε πρόθεση για ανασκαφή. Σε κάθε περίπτωση, αν γίνει ανασκαφή, επειδή πραγματικά το όρυγμα θα διασχίζει χώρο με πυκνή βλάστηση, οι κάτοικοι της περιοχής θα απαιτήσουμε να φυτευτούν σε κατάλληλα σημεία των λόφων ισάριθμα δέντρα και θάμνοι με αυτά που θα κοπούν. Η προστασία και ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου σε καμμία περίπτωση δεν σημαίνει εξόντωση του άλσους. Αλλά, για φαντάσου,  μέχρι την εποχή της γιαγιάς μας, μέχρι την γέννηση των γονιών των σημερινών μεσήλικων, το Πεισιστράτειο δούλευε, για δες… Στέλλα Μαρκαντωνάτου

Από τον Νοέμβριο του 2002 οι κάτοικοι γύρω από τον Λόφο Φιλοπάππου ξεσηκώθηκαν, οργανώθηκαν μέσω Λαϊκών Συνελεύσεων και προχώρησαν σε πολλαπλές δράσεις για να αποτρέψουν την αλλαγή χρήσης και πρόσβασης στον Λόφο. Σήμερα 3 από τους γείτονές μας που συμμετείχαν σε αυτές τις δράσεις, διώκονται για παράνομες δενδροφυτεύσεις. Μετά τις 17 «περίεργες» πυρκαϊές που ξέσπασαν το καλοκαίρι του 2003 στον Λόφο και το πλήγμα καταστροφής που δέχθηκε ο ένας από τους δύο «πνεύμονες» πρασίνου της Αττικής με εκείνη την φοβερή πυρκαγιά στην Πάρνηθα το 2007, οι γείτονές μας αυτοί στήριξαν τις αποφάσεις κατοίκων και άλλων κοινωνικών ομάδων που αποφάσισαν να ενισχύσουν το πράσινο του Λόφου με διάφορες δράσεις (δενδροφυτεύσεις, πότισμα, καταγγελίες για εγκληματική αμέλεια συντήρησης και ενίσχυσης του πράσινου από τους αρμόδιους  Δήμο Αθηναίων, Α’ ΕΠΚΑ κ.λ.π.). Στις υπεύθυνες όμως αρχαιολόγους του Λόφου κα Λαζαρίδου Κ. και κα Βογιατζόγλου Ο., στους χώρους που θεωρούν ότι είναι «τσιφλίκι» τους, αυτές οι δράσεις των κατοίκων λειτούργησαν ως «κόκκινο πανί» και μαζί με τις εμμονές που εδώ και χρόνια έχουν απέναντι σε κάποιους γείτονές μας από την αγωνιστική τους δράση ενάντια σε κάθε εμπορευματοποίηση του Λόφου, στάθηκαν ικανές να αποφασίσουν να τους στείλουν (με την βοήθεια των δικαστικών αρχών) στο σκαμνί του κατηγορούμενου. Η αλήθεια είναι ότι οι συγκεκριμένοι κάτοικοι είναι γνωστοί στους αρχαιολόγους και στο Υπουργείο Πολιτισμού, γιατί πολλάκις έχουν ελέγξει την «πολιτεία» τους ως δημοσίων υπαλλήλων με ονομαστικές μηνύσεις και έχουν ζητήσει να έχουν πρόσβαση σε δημόσια έγγραφα που αποδεικνύουν πολεοδομικές αυθαιρεσίες στο εστιατόριο «Διόνυσος» και την καταπάτηση μέρους της Πνύκας από την Κανέλλου. Στην ουσία, οι αρχαιολόγοι και το Υπουργείο στοχοποιούν αυτούς τους κατοίκους για να θέσει η δίωξή τους αναχώματα στον αγώνα μας για έναν ελεύθερο Λόφο, όπως τον γνωρίσαμε και τον αγαπήσαμε. Η επίθεση όμως σε κάποιους από τους κατοίκους που αγωνίζονται για έναν ελεύθερο Λόφο, είναι επίθεση εναντίον όλων μας. Και αν το κράτος θέλει να εξατομικεύσει το συλλογικό μας αγώνα, σέρνοντας 3 κατοίκους στις δικαστικές αίθουσες, εμείς θα σηκώσουμε το γάντι που μας πέταξε και θα αποδείξουμε ότι στο κοινωνικό πεδίο χτίζονται σχέσεις και κερδίζονται πράγματα. Το χυδαίο στην σκέψη και εκτέλεση του σχεδίου των κ.κ. Λαζαρίδου-Βογιατζόγλου, είναι οι ψεύτικες και κατασκευασμένες κατηγορίες για την «δήθεν» καταστροφή αρχαίων ευρημάτων μετά από δενδροφύτευση που έκαναν κάτοικοι των περιοχών μας. Η στάση και  συμπεριφορά των αρχαιολόγων αυτών, που θυμίζει άλλες εποχές χαφιεδισμού, κατασκευασμένων κατηγοριών και καταστολής κάθε αντίδρασης των κατοίκων ενάντια στην εμπορευματοποίηση και διαπλοκή συμφερόντων που εδώ και δεκαετίες λαμβάνει χώρα στο Λόφο μας υπό την ανοχή ή ακόμη και την συγκάλυψη των αρμοδίων αρχών (Α’ ΕΠΚΑ, Πολεοδομία, Υπ.Πο.), ΔΕΝ ΘΑ ΠΕΡΑΣΕΙ ! Όλοι εμείς οι κάτοικοι που εδώ και σχεδόν 8 χρόνια σταθήκαμε εμπόδιο στα σχέδια εμπορευματοποίησης του Λόφου μας, στεκόμαστε αλληλέγγυοι στους κατοίκους που διώκονται, καθώς και σε κάθε άλλον που θα βρεθεί στο στόχαστρο χυδαίων εκβιασμών και δηλώνουμε σε όλους αυτούς τους «χαρτογιακάδες», ότι θα μας βρίσκουν μπροστά τους σε κάθε προσπάθειά τους για την αλλαγή χρήσης και πρόσβασης του Λόφου μας. Ενάντια στις διώξεις ούτε βήμα πίσω ! Κάτοικοι από τις γειτονιές γύρω από το Λόφο Φιλοπάππου.

Ημερίδα με θέμα Η ενσωμάτωση των αρχαιολογικών χώρων στη ζωή της πόλης Αίθουσα ΟΤΟΕ, Σίνα 16 και Ακαδημίας Δευτέρα, 17 Μαίου 2010, 6.30 μμ H Αθήνα και ο Πειραιάς είναι πόλεις διάστικτες από αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία με μεγάλη ποικιλία και ενδιαφέρον. Όμως, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, αυτοί οι χώροι είναι αποξενωμένοι από τη ζωή μας:  είτε είναι κλειστοί και εγκαταλειμένοι, είτε το εισιτήριο εισόδου και οι περιορισμοί στη χρήση τους δεν επιτρέπουν στην πόλη να τους βιώσει σαν καθημερινή, ποιοτική δυνατότητα αναψυχής. Κι όμως, η ανάγκη για ποιοτικούς δημόσιους ελεύθερους χώρους  είναι πιο επιτακτική σε συνθήκες μεγάλης οικονομικής στενότητας, σαν τις σημερινές, και σε πόλεις σαν τις δικές μας που ασφυκτιούν από την έλλειψή τους. Αλλά και από τουριστική άποψη οι χώροι αυτοί παραμένουν ανεκμετάλλευτοι ακόμη και όταν είναι προσβάσιμοι με εισιτήριο,  καθώς φαίνεται από τις ετήσιες στατιστικές του ΥΠ.ΠΟ.Τ.  Το κυριότερο ίσως είναι ότι δεν υπάρχουν κοινωνικές διαδικασίες ενσωματωμένες για παράδειγμα στην εκπαίδευση ή σε δράσεις για την βελτίωση της ποιότητας ζωής, οι οποίες να στηρίζουν μια καθημερινή σχέση αγάπης του πληθυσμού με τη μοναδική ιστορική διαδρομή που αποτυπώνεται στους χώρους αυτούς. Αντίθετα, σε πολλές περιοχές του ιστορικού, γύρω από την Ενοποίηση, κέντρου της Αθήνας έχουν αναπτυχθεί παθογένειες. Σε αυτήν την ημερίδα που οργανώνεται από συλλογικότητες κατοίκων της Αθήνας και του Πειραιά προσπαθούμε να κατανοήσουμε τις παραμέτρους που ορίζουν το σημερινό ρόλο των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων στη ζωή μας καθώς και την αλληλεπίδρασή τους με τις γειτονιές που τους περιβάλλουν να αναλύσουμε διάφορες πτυχές του επιτακτικού πλέον αιτήματος δηλαδή, της ενσωμάτωσης των αρχαιολογικών χώρων στη ζωή των πόλεών μας να δούμε με ποιους τρόπους είναι δυνατόν να προστατευθούν πιο αποτελεσματικά τα εντός πόλης οικοσυστήματα που γειτονεύουν με αρχαιολογικούς χώρους, έχοντας την αυστηρή  αρχαιολογική νομοθεσία ως πρόσθετο μοχλό προστασίας ειδικότερα, να αποτιμήσουμε την επίδραση της συνεχιζόμενης  Ενοποίησης των Αρχαιολογικών Χώρων στην Αθήνα και να αξιοποιήσουμε την υπάρχουσα εμπειρία για την επιτυχέστερη ολοκλήρωσή της. Στόχος μας είναι να συζητήσουν ειλικρινά και ουσιαστικά όλοι οι κοινωνικοί χώροι που εμπλέκονται για να δοθεί έναυσμα για σκέψη και έργα τόσο στην πολιτεία όσο και στην κοινωνία. Για αυτόν το λόγο, το πρόγραμμα της ημερίδας προβλέπει ότι οι εκπρόσωποι της διοίκησης θα ακούσουν τις τοποθετήσεις των συλλογικοτήτων πολιτών, τις θεματικές ομιλίες και τη συζήτηση με το κοινό και μετά θα τοποθετηθούν και θα απαντήσουν σε τυχόν ερωτήσεις. Οι συλλογικότητες που οργανώνουν την ημερίδα Διαρκής Κίνηση Χαϊδαρίου Επιτροπή Κατοίκων Ακαδημίας Πλάτωνος Επιτροπή Κατοίκων για τους Λόφους Φιλοπάππου Μέγας Αλέξανδρος Νομαδική Αρχιτεκτονική ΟIKO.ΠΟΛΙΣ.Χαϊδαρίου Πρωτοβουλία Κατοίκων Μετς Συμμετοχή Ομάδα Πολιτισμού του Πειραϊκού Δημοτικού Δικτύου «Το Λιμάνι της  Αγωνίας» Ημερίδα με θέμα Η ενσωμάτωση των αρχαιολογικών χώρων στη ζωή της πόλης Αίθουσα ΟΤΟΕ, Σίνα  16 και Ακαδημίας Δευτέρα, 17 Μαίου 2010, 6.30 μμ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 6.30 – 6.35  Εισαγωγή:  Παρουσίαση των ομιλητών από όλες τις θεματικές ενότητες 6.35 – 7.20  Πρώτη Θεματική Ενότητα: Μιλούν οι συλλογικότητες των πολιτών 6.35 – 6.55   Συλλογικότητες πολιτών από τις περιοχές της Αθήνας όπου έχει γίνει ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων 6.55 – 7.15   Συλλογικότητες πολιτών από περιοχές του Λεκανοπεδίου όπου εκκρεμεί η ανάδειξη και ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων 7.15 – 7.20   Ο Πειραιάς 7.20 – 9.00  Δεύτερη Θεματική Ενότητα: Θεματικές εισηγήσεις και Παρεμβάσεις. Συζήτηση με το κοινό 7.25 – 7.30    Πικιώνης: ένας αρχιτέκτονας-στοχαστής του τοπίου Χαρίκλεια Χάρη, Αρχιτέκτονας-Εικαστικός 7.35 – 7.40    Ανακαλύπτοντας στην πόλη το ποτάμι, τον Ηριδανό, Ελένη Τζιρτζιλάκη, Αρχιτέκτων 7.40 –7.50     Πολεοδομικές όψεις του θέματος, Σταύρος Σταυρίδης (ΕΜΠ) 7.50 – 8.00    Οι αρχαιολογικοί χώροι και το περιβάλλον, Δημήτρης Κούμας,  Γεωπόνος-Περιβαλλοντολόγος 8.00 – 8.10    Νομικές όψεις του θέματος, Λούση Κιουσοπούλου, Νομικός 8.10 – 8.25    Από την πλευρά της αρχαιολογικής επιστήμης, Γιάννης Χαμηλάκης (Πανεπιστήμιο του Southampton) 8. 25 – 9.10   Παρεμβάσεις και Συζήτηση 9.10 – 10.30  Τρίτη Θεματική Ενότητα: Η Διοίκηση τοποθετείται και συνομιλεί με το κοινό 9.10 – 9.55     Η Διοίκηση τοποθετείται 9.55 – 10.30   Συζήτηση Πρόσωπα επαφής ————————————- Στέλλα Μαρκαντωνάτου (Φιλοπάππου) κιν. 6945-535623 email: stellamarkantonatou@yahoo.com Άκης Παπασαράντης (Φιλοπάππου) κιν. 6977-220391 Blog ημερίδας http://polispace.wordpress.com/

Η καταγγελία που έγινε μέσω του blog μας αρχικά και στην συνέχεια με κατάθεση καταγγελιών στις αρμόδιες υπηρεσίες και φορείς ευτυχώς απέδωσε. Αναφερόμαστε στην μαζική νυχτερινή εκφόρτωση οικοδομικών υλικών 6/4/2010 στην εκκλησία του Αγίου Δημήτρη Λουμπαρδιάρη και την συνεπακόλουθη εκτίμηση, ότι βρισκόμασταν μπροστα στην πιθανότητα εκτέλεσης παράνομων οικοδομικών εργασιών στο μνημείο του Πικιώνη. Μετά τις κινήσεις μας η Α’ ΕΠΚΑ ανταποκρίθηκε θετικά με το έγγραφο που σας παρουσιάζουμε, αλλά και επιπλέον εξαφανίστηκαν από τον περίβολο της εκκλησίας κάποια από τα υλικά που ήταν ορατά. Δεν γνωρίζουμε τι απέγινε με τα υπόλοιπα που ήταν αποθηκευμένα σε κλειστό χώρο. Πάντως όλα δείχνουν ότι αποτράπηκε μια νέα αυθαιρεσία εν τη γενέσει. Το έγγραφο: Από την υπόθεση αυτή προκύπτουν τρία ζητήματα: Πρώτoν. Θα ήταν αυτή η εξέλιξη της υπόθεσης αν δεν είχαν κινητοποιηθεί οι πολίτες; Αν δεν ήμασταν σε επίμονη διαρκή επιφυλακή τι θα είχε συμβεί; Τα υλικά θα είχαν ξεφορτωθεί χωρίς καμία αντίδραση των αρχαιοφυλάκων και πιθανά θα καταλήγαμε σε τετελεσμένες παράνομες εργασίες. Ας ελπίσουμε να έχουμε λάθος, αλλά η εμπειρία μας άλλα λέει… Δεύτερον. Επειδή το έγγραφό ρίχνει την ευθύνη στους αρχαιοφύλακες, αλλά τα συμβάντα στον λόφο είναι πάρα πολλά για να είναι αυτό το κύριο ζήτημα, αναρωτιόμαστε τι είναι αυτό που κάθε φορά κάνει τους φύλακες εξαιρετικά ελαστικούς ή αδιάφορους σε περιπτώσεις παρανομιών. Μήπως θέλουμε να πούμε το πρόβλημα ξεκινά από ψηλά και απλώς οι φύλακες (όχι άμοιροι ευθυνών) είναι αυτοί που φαίνονται; Γιατί τελικά δεν ασκούν την απόλυτη εξουσία που έχουν στον αρχαιολογικό χώρο; Τρίτον. Τι είναι τελικά αυτό που κάνει, πότε τους υπεύθυνους της εκκλησίας, πότε το Διόνυσο, πότε άλλους, να αψηφούν την εξουσία της Εφορείας Ακροπόλεως – Α’ ΕΠΚΑ στον χώρο; Μήπως τελικά είναι η ίδια η Α’ ΕΠΚΑ που έχει δώσει με τη στάση την εντύπωση ότι δεν υπάρχει λόγος να την φοβούνται; Γιατί αντιθέτως στην περίπτωση της αντιπαράθεσης με τους πολίτες η ίδια ‘Α ΕΠΚΑ πολλάκις έχει καταλήξει να φωνάζει την αστυνομία και να κάνει μηνυτήριες αναφορές κατά πολιτών. Γιατί τέτοια διαφορά στην αντιμετώπιση; Κι όμως, θα επιμένουμε ρομαντικά να ελπίζουμε ότι κάποια μέρα, κάποια Α’ ΕΠΚΑ θα ασκεί τα καθήκοντα της προστασίας του αρχαιολογικού χώρου και άλσους του Φιλοπάππου έτσι που η επιφυλακή και η κινητοποίηση των πολιτών θα είναι πια αχρείαστη. Αμήν!

Όλοι και όλες έχουμε προσέξει -θέλουμε δεν θέλουμε- το γνωστό νέο μεγαθήριο-μπουζουκερί στην αρχή της Ιεράς Οδού, δίπλα στο Γκάζι. Ένα κτίριο τόσο μαύρο στο χρώμα όσο σκοτεινός είναι και ο τρόπος που βρέθηκε εκεί. Δίπλα στο αρχαίο νεκροταφείο του Κεραμεικού, δίπλα στο κηρυγμένο βιομηχανικό μνημείο του Γκαζιού. Ήδη ολοκληρώθηκε και άρχισε να λειτουργεί ενώ στερείται αδειών, περιβαλλοντικών και άλλων μελετών. Το εξοργιστικό του πράγματος είναι ότι ζήτησε και πήρε άδεια, τόσο από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, όσο και από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεοτέρων Μνημείων ως…. πολιτιστικό κέντρο!!! Βλέπεις “δεν ήξεραν” ούτε τι είδους καταστήματα λειτουργούν στην περιοχή, ούτε ότι ο ιδιοκτήτης του είναι γνωστός επιχειρηματίας νυχτερινών και όχι πολιτιστικών κέντρων. Και ξαφνικά πριν μερικές μέρες με αποτροπιασμό είδαν οι υπεύθυνοι της Γ’ ΕΠΚΑ τη γιγαντοαφίσα του γνωστού τραγουδιστή Πλούταρχου έξω από το κέντρο και ζήτησαν την καθαίρεση της, γιατί έχουν δώσει άδεια για πολιτιστικό κέντρο. Λες και το θέμα είναι η αφίσα (που καλώς έφυγε) και όχι το γεγονός ότι έδωσαν άδεια πρώτον για ένα μεγαθήριο και δεύτερον που όλοι ήξεραν ότι θα γίνει νυχτερινό και όχι πολιτιστικό κέντρο. Διαβάστε σχετικό άρθρο από την Ελευθεροτυπία:Πολιτιστικό Κέντρο «Γιάννης Πλούταρχος»